مرتد گشته ، چنين وانمود كنند كه اگر ما صبح مسلمان شديم ، براى اين بود كه از ظاهر دعوت اسلامى امارات و نشانيهاى صدق و حقيقت را احساس كرديم ، ولى در آخر روز بر ايمان ثابت شد كه اين دعوت صحيح نيست ، چون شواهدى براى بطلان آن يافته ، فهميديم اين آن دينى نيست كه بشارتهايش در كتب ما آمده ، و اين آن پيامبرى نيست كه كتب ، از آمدنش خبر داده ، و اين خود نقشه و توطئه اى است كه مؤمنين را دچار ترديد در دين خود مىسازد و عزيمتشان را سست مىكند ، و در نتيجه سورت و وحدت كلمه شان شكسته مىشود و احدوثه اى كه پديد آورده‌اند باطل مىگردد . ليكن هر چند اين معنا بعيد نيست ، آن هم از يهوديان كه هيچ وقت از توطئه عليه اسلام فروگذار نكرده ، همواره از هر طريق ممكن در خاموش ساختن نور آن كوشيده‌اند ، ليكن لفظ آيه با آن منطبق نيست و به زودى در بحث روايتى آينده انشاء اللَّه العزيز باز هم در اين باره سخن خواهيم داشت . بعضى هم گفته‌اند مراد اين است كه در خصوص نماز خواندنشان به طرف كعبه اول روز اظهار ايمان كنيد و در آخر روز به آن كفر بورزيد ، بلكه مسلمانان به اين وسيله از اسلام برگردند ، بعضى ديگر گفته‌اند : معنايش اين است كه در اول به خاطر اينكه قبلا اقرار كرده بوديد كه صفات پيامبر اسلام در كتب ما بوده ، ايمان بياوريد و در آخر روز كفر ورزيده ، چنين وانمود كنيد كه آنچه كه در كتب ما در صفات آخرين پيامبر آمده ، با پيامبر شما تطبيق نمىكند ، بلكه به اين وسيله مؤمنين به اسلام دچار شك و ترديد شده ، از دين خود برگردند . ليكن اين دو وجه شاهدى ( از ظاهر عبارت آيه ) ندارد و به هر حال اجمالى در آيه نيست . * ( « وَلا تُؤْمِنُوا إِلَّا لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ . . . » ) * آنچه از سياق فهميده مىشود اين است كه اين جمله تا جمله : * ( « عِنْدَ رَبِّكُمْ » ) * كلام اهل كتاب و تتمه گفتار سابقشان باشد كه به يكديگر پيشنهاد مىكردند : * ( « آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا » ) * و جمله : * ( « قُلْ إِنَّ الْهُدى هُدَى اللَّه » ) * جوابى از ناحيه خدا باشد ، از مجموع سخنان گذشته يهود ، يعنى از جمله : * ( « آمِنُوا بِالَّذِي ) * . . . * ( لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ » ) * و بعد از اين جمله معترضه دوباره جمله : * ( « أَنْ يُؤْتى أَحَدٌ ) * . . . * ( عِنْدَ رَبِّكُمْ » ) * كلام يهود باشد ، اين آن ترتيبى است كه از تغيير سياق فهميده مىشود ( توضيح اينكه جمله : * ( « وَقالَتْ طائِفَةٌ . . . » ) * در مقام حكايت كلام يهود بود كه يهود به يكديگر گفتند : اول روز ايمان بياوريد و آخر روز كفر بورزيد و جز به پيروان دين خود اعتماد نكنيد ، آن گاه سياق تغيير يافته مىفرمايد : « بگو » و اگر اين جمله هم كلام يهود